Emekli Öğretmen, Okuduğu Şıhlı Hamidiye Medresesi’nin Ahşap Maketlerini Yaptı!

DEVELİ – Kayseri’nin Develi ilçesinde vefa örneği anlamlı bir çalışmaya imza atıldı. Develi'de emekli öğretmen Hacı İbrahim Büyükkılıç, kendisinin de ilkokul tahsilini gördüğü tarihi Şıhlı Hamidiye Medresesi’nin ahşaptan maketini yaptı. 1960 ve 1970'li yıllarda Hamidiye Medresesi, ilkokul ve ortaokul olarak eğitime destek verilen önemli bir mekân olarak hizmet vermişti.

Emekli olduktan sonra okuduğu bu tarihi okulun ahşaptan maketini yapmayı kafasına koyan Büyükkılıç, iki ay gibi bir zaman zarfında 2 adet şıhlı Hamidiye Medresesi maketi üretmeyi başardı. Emekli Öğretmen Hacı İbrahim Büyükkılıç, Şıhlı Hamidiye Medresesi’nin kendisi üzerinde olduğu gibi Şıhlı ve yöre insanının eğitim hayatında çok büyük katkıları bulunduğunu belirtti.

Arşiv Işığında Şıhlı Hamidiye Medresesi’nin Kuruluş Serüveni

Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nden Prof. Dr. Mehmet Süme’nin "Arşiv Işığında Şıhlı Hamidiye Medresesine Dair Yeni Bilgiler" adlı araştırma makalesinde yer alan açıklamalara göre; Hamidiye Medresesi’nin yapıldığı dönemde Şıhlı-Şeyhli karyesi, idari açıdan Adana Vilayeti, Kozan (Sis) Sancağı, Feke kazasının Rum nahiyesine bağlıydı.

Coğrafi ve iklim şartlarına bağlı olarak yöre halkı Feke kaza merkezine ulaşmakta güçlük çekiyordu. Bundan dolayı Şıhlı ve havalisindeki ahali her türlü ihtiyacını Develi’den karşılama yoluna gitmişti. Halkın istekleri de göz önünde bulundurularak Şura-yı Devlet’in aldığı bir karar gereğince 1908 yılı itibarıyla Rum nahiyesi ve nahiyeye bağlı yerleşim birimleri Develi kazasına bağlanmış; bu gelişmeler sonucunda Şıhlı Hamidiye Medresesi de Develi’ye bağlı bir eğitim kurumu haline gelmiştir.

Medrese Yapımını Talep Eden Kişi: Kılıçlı Ali Rıza Efendi

Medresenin inşasını talep eden kişi Şıhlı karyesinden Ali Rıza Efendi idi. Küçük yaşta Kur’an-ı Kerim eğitimi alan Ali Rıza Efendi, 1868-1880 yılları arasında Kayseri’de medreseye devam edip icazet aldıktan sonra köyüne dönmüş ve dini konularda halkı aydınlatmaya çalışmıştı.

1883’te İstanbul’a giden Kılıçlı Ali Rıza Efendi, burada ulema ile tanışmış ve çeşitli camilerde vaazlar vermeye başlamıştı. Verdiği vaazlar ilgi ile karşılanmış; Yıldız Camii’nde irad ettiği vaazını dinleyen Padişah II. Abdülhamid Han, vaazını çok beğendiği için kendisine bir dileğinin olup olmadığını sormuştur. Bunun üzerine "Köyüme bir medrese yaptırıp ehl-i sünnet yoluna hizmet etmek isterim" diyerek dileğini padişaha arz eden Ali Rıza Efendi’nin bu isteği karşısında Padişah, nakdî ihsanda bulunarak Hazine-i Hassa-i Şahana’dan Şıhlı’ya bir medrese yapımı için para tahsis etmiştir. Bu parayla Kılıçlı Hoca nezaretinde Şıhlı’ya bir medrese ve üç çeşme inşa edilmiş, medresenin adı II. Abdülhamid’e izafeten “Hamidiye Medresesi” olmuştur. Ancak medrese inşaatı devam ederken yapılan bir keşifte, ana mekanın ihtiyaç duyulduğunda cami olarak kullanılabilmesi yönünde karar alınmıştır.

Ferman-ı Hümâyûn ve İnşa Süreci

"Bismillahirrahmânirrahîm. Ferman-ı Hümâyûn buyuruldu ki: Tedrisat ve maarif, vatanın en ücra köşelerine kadar tamamiyle yayıla. Bu vesile ile Adana Vilayeti’nin Kozan (Sis) Sancağı’na tabi Feke Kazası’nın Rum Nahiyesi, Şeyhli (Şıhlı) Karyesi’nde dahi müceddeden bir medrese inşa oluna..."

II. Abdülhamid’in eğitimi tabana yayma çalışmalarının bir sonucu olarak şahsi hesabından (Ceyb-i Hümâyûn) ödemesi yapılarak kurulan medrese için Adana Vilayet Meclisi keşif sonuçlarını Hâzine-i Hâssa-i Şâhane’ye bildirmiş, istenen paranın tahsisi için 9 Haziran 1893’te izin verilmiştir.

Medrese Kitabesi

"Hükümdarların övüncü Hazreti Abdülhamid han ki o, Allah’ın lütuflarının uğurlu gölgesidir. O adaletiyle tanınmış padişah, halkın her sınıfı için, ilimlerin ve fenlerin vasıtalarını hazırladı... Bu medreseyi de ilim adamları için adalet binası gibi sonsuza kadar payidar kalacak şekilde yaptırdı. Ey Feyzî tarihi göklerin zirvesine çıktı. Bu medreseyi yaptıran mesut olan padişahtır. Sene 1309"

Çalışanların Çoğu Gayrimüslim İdi

Arşiv belgelerinde yer alan bilgilere göre medresenin inşasında görev alan ustalar ve kalfalar şu isimlerden oluşmaktadır:

1. Kalfa: Endürlük karyesinden Nikola oğlu Vasil

2. Taş Yonutucusu: Satı karyesinden Keşiş Nikola oğlu Matyos

3. Taş Yonutucusu: Satı karyesinden Berdedosi oğlu İstahyosi

Tabloda yer alan isimlerden anlaşılacağı üzere, medresede çalışanların büyük bir bölümü gayrimüslim ustalardan oluşmaktaydı.

İlk Müderris: Kılıçlı Ali Rıza Efendi

Medresenin yapımında en yetkili kişi olarak görev yapan Ali Rıza Efendi, tamamlandıktan sonra müderris sıfatıyla hem idari hem de eğitim işlerini yürütmüştür. Kendisini "İsmim Ali Rıza Efendidir ve lakabım Kılınçzadedir, Şıhlı karyesinde inşâ olunan Hamidiye medresesinin bâ irâde-i seniyye müderrisiyim" sözleriyle tanıtan müderris, belgelerde Kılıçlı Ali Rıza Efendi veya Şeyh Efendi olarak da anılmıştır. Mührünün üzerindeki “es-Seyyid Ali Rıza” yazısı seyyid olduğuna işaret ederken, ilmine izafeten halk arasında “Büyük Hoca” olarak anılmıştır.

İlk Öğrenciler ve Eğitim Düzeni

1907 yılı itibarıyla medresede öğrenim gören öğrencilerin 55’i Şıhlı köyünden, geriye kalan 83 talebe ise Aziziye (Pınarbaşı), Develi ve Haçin (Saimbeyli) gibi diğer kaza ve köylerdendir. Erzakları tükendiğinde öğrenciler evlerine gidebiliyorlardı. Müderris Ali Rıza Efendi’nin Şıhlı köylü öğrencilerin yatılı kalıp kalmadığına dair soruya verdiği "Dakika hanelerine ruhsat vermem şayet misafir olarak giden olursa onlara izin veririm" cevabından, Şıhlı köyünden olan öğrencilerin de medresede yatılı kaldıkları anlaşılmaktadır.

Bu tarihi değerin yaşatılmasında ve gelecek kuşaklara aktarılmasında emeği geçen katkısı olan herkese teşekkür ederiz.

Derleyen: Nezir Ötegen – 05.11.2026 / Şıhlı – Develi