200 Yıllık Develi Nüfus Defterleri İncelendi
Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı'ndaki Develi kazasına ait H. 1250 (M. 1834) tarihli ilk nüfus yoklama defteri Osmanlı Arşiv Uzmanı H. Osman Yıldırım tarafından çevrildi. 4. Uluslararası Türk Kültürü ve Âşık Seyrani Kongresi’nde sunulan araştırmada, 200 yıl önce Develi'de kullanılan lakaplar 10 ana başlık altında incelenerek bölgenin etnik, sosyal ve kültürel kökleri ortaya konuldu.
1 / 2DEVELİ – Develi’nin tarihi, sosyokültürel yapısı ve soy kütüğüne ışık tutacak 200 yıllık tarihi arşiv kayıtları gün yüzüne çıkarıldı.
Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı'ndaki Develi kazasına ait 22 adet defter arasından, Develi'nin ilk nüfus yoklama defterlerinden olan H. 1250 (M. 1834) tarihli kayıtlar mercek altına alındı. Müftîzâde Osman es-Seyyid el-hâc İbrahim Ráif Efendi tarafından yapılan nüfus sayımı sonucu oluşan ve arşivde "NFS.d. 1965" numarasıyla kayıtlı olan 156 sayfalık Develi Nüfus Defteri’nin çevirileri Osmanlı Arşiv Uzmanı H. Osman Yıldırım tarafından tamamlandı.
1834 Yılının Develi Coğrafyası: 5 Mahalle ve 18 Köy
Uzman Osman Yıldırım, nüfus kayıtlarında isimlendirme yapılırken lakapların ön plana çıktığını ve kişilerin defterlere bu lakaplarla işlendiğini belirtti. 1834 tarihli defter, o dönemki Develi kazasının idari yapısını şu şekilde kapsıyor:
İlçe Merkezi (Bugünkü Yukarı Develi ve Köyleri): Câmii Kebîr Mahallesi, Câmii Kebîr'e tâbi Yedek Mahallesi, Güney ve Kopçullu mahalleleri ile Müslim Everek, Fenese ve Ayküsten köyleri (o tarihte köy statusünde) ve Müslim Everek köyünün Yenice Mahallesi.
Köyler: Tonbak, Faraşa, Ebce, Fraktın, Madazı, Ayvazhacı, Çomaklı, İncesu, Soysallı, Senderemeke, Yuvallı, İlipınar, Sarıca, Gaziköyü ve Öksüt köyleri.
Toplamda 5 mahalle ve 18 köyün nüfus kayıtları bu tarihi belgede yer alıyor.
Develi’de Kullanılan Lakaplar 10 Ana Başlıkta İncelendi
Develi'de düzenlenen 4. Türk Kültürü ve Âşık Seyrani Kongresi’nde konuşan H. Osman Yıldırım, 1834 yılında Develi'de kullanılan lakapları 10 ana başlık altında sınıflandırdıklarını açıkladı:
Baba Soyuna İzafeten Verilen Lakaplar: Ahioğlu, Çekemoğlu, Bahadıroğlu, Develioğlu, Köylüoğlu, Mavilizade.
Kadın Ata’ya İzafeten Verilen Lakaplar: Döndüoğlu, Güllüoğlu, İmamkızıoğlu, İpek Hatunoğlu.
Akrabalık Terimlerine Göre Verilen Lakaplar: Dede Mehmet, Dedeoğlu, Dede Efendioğlu.
Dini Hayattan Esinlenerek Verilen Lakaplar: Ateş İmam, Süleyman Derviş, Halil Enbiyaoğlu, Evliyaoğlu, Kara Hafızlar, Küçük İmam, Mehmet Çelebi, Molla Kasım, Molla Osman, Molla Alioğlu, Sofu Hoca.
Geldiği Yer ve Bağlı Olduğu Aşiret Adına Göre Verilen Lakaplar: Develi-zade, Gömedili Bekir, Kayserili Kasım, Kızıklıoğlu, Niğdeli Hacı Ahmet, Öksütlü Hüseyin, Fıratlıoğlu, Sarı Mehmet Oğlu.
Görevi, Mevkii ve Mesleğe Göre Verilen Lakaplar: Aşçıoğlu, Bıçakçıoğlu, Çerçioğlu, Çilingiroğlu, Çoban İbrahim, Kahveci İsmail, Kuzucu Deli Ali, Kürtüncü Osman, Kürtüncü Molla Mehmet, Saraç Osman, Sepetçizade.
Fiziki Özelliklere Göre Verilen Lakaplar: Altıparmak Yusuf, Köseoğlu, Solak Ahmet.
Boy, Renk ve Fiziksel Yapıya Göre Verilen Lakaplar: Ağca Mustafa, Akbıyık Mustafa, Boduroğlu, Boz Ali, Gökçe Osman, Küçük Hasan, Toybıyıkoğlu.
Tavır, Davranış ve Ruhi Duruma Göre Verilen Lakaplar: Cebirlioğlu, Cingöz Mustafa, Dipsiz Ahmet, Kapısızoğlu, Karacaoğlan, Koca Oğlan.
Etnik Köken ve Toplumsal Statüye Göre Verilen Lakaplar:
Etnik Köken: Avşaroğlu, Arapoğlu, Farsak, Farsakalı, Türkmenoğlu.
Toplumsal Statü: Bölükbaşılar, Cebecioğlu, Çavuşoğlu, Emir Ahmet, Emir Hasanoğlu, Emirleroğlu, Kadıoğlu, Paşaoğlu, Sipahioğlu Osman, Zaim İsmail.
Hayvan Adlarından Oluşan Lakaplar: Dana Yusuf, Karacaoğlu, Kara Danaoğlu, Karaoğlu, Kargaoğlu, Koca Oğlan, Kurtağa, Kurt Ali, Atmacaoğlu, Teke Musa.
"Aşiret ve Ailelerin Köklerini Bu Kayıtlardan Öğreniyoruz"
Yaklaşık 200 yıl önce gerçekleştirilen nüfus sayımındaki lakap verme geleneğinin önemine dikkat çeken Yıldırım; "Develi'de kişinin geldiği yere göre nereli olduğunu, aşiretini ve etnik kökenini belirtecek şekilde lakaplar verilmiştir. Bu bağlamda Develi’ye yakın bazı köy ve aşiret adları ile ailelerin tarihsel kökenlerini de doğrudan öğrenmiş bulunuyoruz" değerlendirmesinde bulundu.
Derleyen: Nezir Ötegen – 10.10.2026 / Develi
Bu haberi paylaş
