Ulu Hakan Abdülhamid Han’ın Zamantı Irmağı Fermanı Arşivden Çıktı!
Sultan II. Abdülhamid döneminde Zamantı Irmağı’nın Kayseri Ovası'na akıtılması amacıyla başlatılan dev proje, Osmanlı arşiv belgeleriyle gün yüzüne çıktı. 10 Haziran 1898 tarihli fermanla Kurmay Albay İzzet Bey'in keşif için görevlendirildiği ve mali imkânsızlıklar ile savaşlar nedeniyle ertelenen asırlık hayal, Cumhuriyet döneminde açılan Zamantı Tüneli ile gerçeğe dönüştü.
1 / 6DEVELİ – Sultan II. Abdülhamid döneminde Zamantı Irmağı’nın Kayseri Ovası'na akıtılması projesi, 1880’li yıllarda Kayseri'nin içme suyu ve tarımsal sulama ihtiyacını karşılamak amacıyla gündeme alınmış, ancak mali imkânsızlıklar nedeniyle hayata geçirilememiştir. Osmanlı arşiv uzmanı Mustafa Özbek’in katkılarıyla ortaya çıkarılan tarihi belge, bu vizyoner projenin bilinmeyen yönlerini aydınlattı.
Osmanlı Arşiv Belgesi ve 10 Haziran 1898 Tarihli Ferman
BOA, İ.MMS, 105/4519 kodlu Osmanlı arşiv belgesinde yer alan kayıtlara göre; Kayseri kasabasının ve civarındaki kırk iki köyün suya olan ihtiyacını gidermek amacıyla önemli bir adım atılmıştır. Adana yönüne akmakta olan Zamantı Nehri'nin Kayseri'ye aktarılmasını sağlamak hususunda keşifte bulunmak üzere Kurmay Albay İzzet Bey'in görevlendirilmesi için 10 Haziran 1898 tarihinde padişah fermanı çıkartılmıştır.
Projenin Tarihsel Süreci ve Aşamaları
Osmanlı arşiv belgelerine dayanan akademik araştırmalara göre, projeye dair tarihsel süreç şu aşamalardan geçmiştir:
Projenin Amacı: Seyhan Nehri'nin kollarından biri olarak Akdeniz'e dökülen Zamantı Irmağı'nın yönünü değiştirerek Kayseri merkez ve köylerine ulaştırmak hedeflenmiştir. Bu sayede kurak geçen dönemlerde tarımsal üretimi artırmak ve şehrin su sorununu çözmek amaçlanmıştır.
1880 Yılı Girişimi: II. Abdülhamid'in saltanatının ilk yıllarında (1880) bu proje için kapsamlı keşif ve maliyet hesaplamaları yapılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda projenin 20 ila 30 bin Osmanlı Lirası civarında bir bütçe gerektirdiği tespit edilmiştir.
Rafa Kaldırılma Nedeni: 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrasında devlet hazinesinin içinde bulunduğu ağır mali darboğaz nedeniyle bu tutar karşılanamamış ve proje ertelenmiştir.
1909-1910 Yılı İkinci Girişimi: II. Abdülhamid döneminin hemen ardından, Kayseri Mutasarrıfı Muammer Bey ve Belediye Reisi İmam-zâde Mehmed Bey girişimiyle proje yeniden canlandırılmıştır. Merzifon'un içme suyu şebekesini kuran mühendis Mr. Virt Kayseri'ye davet edilmiş ve Zamantı Suyu'nun Kayseri üzerinden Kızılırmak'a birleştirilmesine yönelik yeni bir proje çizdirilmiştir. Ancak yaklaşan Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı nedeniyle bu plan da uygulanamamıştır.
Asırlık Hayalin Günümüzdeki Durumu
Osmanlı dönemindeki bu büyük hayal, Cumhuriyet döneminde Develi Ovası Sulama Projesi kapsamında gerçeğe dönüşmüştür. Açılan yaklaşık 11,7 kilometrelik Zamantı Tüneli ve iletim kanalları sayesinde 2010 yılı itibarıyla Zamantı Irmağı'nın suyu Develi Ovası'na aktarılmaya başlanmıştır.
Kaynak Kişi: Osmanlı Arşiv Uzmanı Mustafa Özbek
Derleyen: Nezir Ötegen – 16.11.2026 / Develi

