ERÜ Spor Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa Kaya: “Spor, Bağımlılık Yapıcı Maddelere Karşı Koruyucu Kalkan Etkisi Yaratıyor”
ERÜ Spor Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa Kaya, sporun sağlığın yanında bağımlılığa karşı koruyucu kalkan oluşturduğunu belirtti. Sporun beyin kimyasını düzenleyerek saldırganlık ve kaygıyı azalttığını, alkol ve nikotin isteğini düşürdüğünü vurgulayan Kaya, gençlerin spora yönlendirilmesini önerdi ve haftada ortalama üç gün orta şiddetli aerobik egzersizin yeterli olduğunu kaydetti.

Erciyes Üniversitesi (ERÜ) Spor Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa Kaya, sporun bedensel sağlığa sunduğu faydaların yanı sıra bağımlılık yapıcı maddelere karşı güçlü bir koruyucu kalkan işlevi gördüğünü belirtti. Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisindeki temel fizyolojik ihtiyaçlar arasında sporun da yer alması gerektiğini vurgulayan Kaya, fiziksel aktivitenin beyin kimyası, saldırganlık kontrolü ve bağımlılıkla mücadele üzerindeki etkilerine dair kapsamlı değerlendirmelerde bulundu.
Saldırganlığın Kontrolünde Beyin Kimyası ve Sporun Rolü
Fiziksel aktivitenin enerji gerektiren her türlü hareketi, egzersizin planlı vücut hareketlerini, sporun ise resmi kurallar çerçevesinde gerçekleşen ve karakter eğitimine katkı sunan organize etkinlikleri ifade ettiğini belirten Prof. Dr. Mustafa Kaya, sporun saldırgan davranışları kontrol altına aldığını kaydetti. Takım sporlarının paylaşma, işbirliği ve kurallara uyma bilinci kazandırdığını ifade eden Kaya, düzenli fiziksel aktivitenin beyin üzerindeki nörobilimsel etkilerini şöyle sıraladı:
GABA Salınımı: Spor yoluyla salınan Gama Aminobütirik asit (GABA), limbik sistemdeki aşırı aktiviteyi engelleyerek saldırganlık, dürtüsellik ve anksiyetenin kontrol edilmesinde rol oynar.
Prefrontal Korteks Gelişimi: Karar verme ve dürtü kontrolünü düzenleyen prefrontal korteksin daha etkin çalışmasını sağlayarak ani ve saldırgan tepkilerin önüne geçer.
Hipokampus ve BDNF Etkisi: Öğrenme merkezi olan hipokampusta yeni hücre oluşumunu teşvik eder. Egzersiz; stresi düşüren, beyin hücrelerini besleyen ve depresyon ile intihar eğilimine karşı koruyucu olan BDNF (Beyin Kaynaklı Nörotrofik Faktör) proteinini yükseltir.
Mutluluk Hormonları: Salgılanan endorfin ve endokannabinoidler ödül mekanizmalarını harekete geçirerek ruh halini iyileştirir.
Bağımlılıkla Mücadelede Doğal Motivasyon ve Yeni Sosyal Çevre
Egzersizin bağımlılık davranışlarını önleme ve tedavi etmede güçlü bir destekleyici araç olduğuna dikkat çeken Kaya, düzenli spor yapan bireylerin vücutlarına zarar veren maddelerden uzak durma konusunda doğal bir motivasyon geliştirdiğini vurguladı. Klinik çalışmaların, orta ve yüksek yoğunluklu egzersizlerin özellikle alkol ve nikotin bağımlılığında madde kullanma isteğini (craving) önemli ölçüde azalttığını gösterdiğini aktaran Kaya; sporun özgüveni artırdığını, sosyal izolasyonu kırdığını ve bireylere yeni bir sosyal çevre sunarak topluma uyumlarını kolaylaştırdığını belirtti.
Ergenlik Dönemi ve Haftalık İdeal Egzersiz Süresi
Ergenlik (puberte) döneminde sinir sisteminin gelişime en açık seviyede olduğunu ifade eden Prof. Dr. Mustafa Kaya, bu dönemde yapılan egzersizlerin dopamin, serotonin, asetilkolin ve norepinefrin gibi düzenleyici nörotransmitter potansiyelini artırdığını ve öğrenmeyi üç farklı düzeyde geliştirdiğini söyledi.
Risk altındaki gençlerin spora yönlendirilmesi, okul müfredatlarında beden eğitimine daha fazla yer verilmesi ve yerel yönetimlerce ücretsiz spor alanlarının yaygınlaştırılması gerektiğini vurgulayan Kaya, halk sağlığı protokolüne göre haftada ortalama üç gün orta şiddetli aerobik egzersizin yeterli görüldüğünü sözlerine ekledi.

