Dereler Develi’nin Can Damarıdır: Tarihten Günümüze Erciyes’in Sel Suları ve Coğrafi Denge!

DEVELİ – Erciyes Dağı’nın güney eteklerindeki kadim yerleşim birimleri, coğrafi yapıları gereği tarih boyunca Erciyes’in suyundan ve sel yataklarından doğrudan etkilenmiştir. Bu tarihsel ve coğrafi etkileşimin en somut örnekleri tarihi Gereme şehri harabeleri ve bugünkü Develi kent merkezidir.

Develi’nin Coğrafi Yerleşimi ve 4 Ana Dere Güzergâhı

Erciyes Dağı ve çevre dağlardan toplanarak Sultan Sazlığı’na adeta birer "can suyu" gibi ulaşan doğal su hatları 4 ana dere güzergâhında toplanmaktadır:

1. Derindere ve Develi Dağları Hattı: Develi Dağları ile İncesu-Çomaklı istikametindeki Derindere'den gelen sel suları; Fenese'den başlayarak Gedine Köprüsü yönüne, oradan Aygözme altı ve Arıtma Tesisi yanından geçerek Sindelhöyük altından Sultan Sazlığı’na ulaşır.

2. Erciyes Güneyi, Aksu ve Beşparmak İstikameti: Erciyes Dağı’nın güneyinden, Aksu istikametinden, Göğdepe ve Beşparmak dağlarından gelen yağmur ve sel suları; Aksu ile Çomaklı bağlarından gelen sularla birleşir. Çayiçi bağlarının arasından geçerek Develi Deresi adını alan bu hat; Demir Köprü istikametini takiben Venk altından ve eski mezbaha yanından geçerek Fenese'den gelen dereyle birleşip Sultan Sazlığı’na akar.

3. Kalaycık Deresi: Şehir mezarlığı istikametinden ve Kalaycık Deresi'nden gelen sel suları, Seyrani Kampüsü yanındaki yan derelerle birleşerek Develi Deresi’ne dökülür.

4. Yapraklı Deresi: Yapraklı Dere ve Kızık Köyü istikametinden, Çöplük bölgesinin doğusu ile batısından gelen sel suları Güzelce bağları istikametinden Develi Deresi’ne kavuşur.

Tüm bu dereler nihai olarak Sindelhöyük alt deresinden geçerek Sultan Sazlığı’nı beslemektedir.

Kontrolsüz Yapılaşma ve İlçe Merkezindeki Taşkın Riski

Son yıllarda ilçe genelinde dere güzergâhları üzerinde hızla yayılan yapılaşma ve özellikle Develi Deresi’nin üzerinin kapatılması, suyun doğal akış dengesini ciddi şekilde bozmuştur.

Dere yataklarının daralması veya kapanması nedeniyle ilçe merkezinde biriken yağmur ve sel suları derelere kavuşmakta zorlanmakta; akacak kanal bulamayan sular ev ve iş yerlerini basarak vatandaşlara mağduriyet yaşatmaktadır.

Tarihten Günümüze Erciyes’ten Gelen Yıkıcı Seller

Roma ve Bizans dönemlerinden itibaren bölgeye yerleşen topluluklar Erciyes’in getirdiği sel felaketleriyle sık sık karşılaşmıştır. Bunun en somut kanıtı, zamanında gelen sel ve alüvyonlarla toprak altında kalan Gereme Şehir Harabeleri’dir.

Yakın tarihte ise 1950, 1960, 1970, 1980, 2008 ve 2020’li yıllarda Erciyes Dağı’ndaki karların aniden erimesi ve şiddetli yağışların birleşmesiyle dereler coşkun sel yataklarına dönüşmüştür. Sel suları ilk etapta havzadaki bims (ponza) taşlarını Develi’ye sürüklemiş, ilerleyen saatlerde ise dev kaya kütlelerini ilçeye taşımıştır. Bu dev kayalar günümüzde de dere ağızlarında durmaktadır.

Alınan Önlemler: Sel Kıran Setleri ve Kuşaklama Kanalı

Yapılaşma nedeniyle dere yataklarını eski haline getirmenin zorlaşması üzerine Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından stratejik önlemler hayata geçirilmiştir:

• Sel Kıran Setleri: DSİ tarafından 2008 yılında Aksu bölgesinde taşkınları önlemek amacıyla 2 adet "sel kıran" seti inşa edilmiştir.

• Kuşaklama Kanalı Projesi (2008): Yapraklı Deresi, Kalaycık Deresi ve Aksu istikametinden gelen sel sularının bir Kuşaklama Kanalı vasıtasıyla toplanarak doğrudan şehir merkezine girmeden Sultan Sazlığı’na aktarılması planlanmıştır.

Zaman içerisinde bu güzergâhlar ve kanalla ilgili detaylar kamuoyu ile yeterince paylaşılamamış olsa da, Kuşaklama Kanalı’nın kapasitesinin ve işlevselliğinin tamamlanması doğanın dengesi ve kentin güvenliği açısından kritik bir eşik olarak öne çıkmaktadır.

Derleyen: Nezir Ötegen – 03.10.2026 / Develi